|


Damlahatnâme Özgü Edebiyatı

Damlahatnâme, kendine özgü türev, usul ve yapıya sahiptir. Her biri eserin zenginleştirilmesine ek katkı sağlar. 

Özellikleri 

Kendi içlerinde birer edebi  tür özelliği taşıyan işlevselliği yüksek türevlerdir. Her birinin anlatım ve yazım üslubu vardır. Bunlar; damla, otag, tevil, devriye, şerh-i hal, usulihat, sözce, dipçe ve gökçeyazındır. 

A - Otag [Otag Açma]

Bir dayanağı, kaynağı olan; süsleme, zenginleştirme ve ek bilgilendirme yazısıdır. Detaylı bilimsel açıklama veya önemli görüş belirtir. 
Özellikleri: İki farklı kullanımı mevcuttur. Klasik olarak; >...< işaretleriyle veya cümleye bağlı olarak "Ki" bağlacıyla kullanılır. 
Sözcük Anlamı: Osmanlıcada ve eski Türkçede süslü sultan çadırı demektir. 
Amaç: Parça ve kısımların daha iyi kavranmasını, bilimsel dayanaklara yaslanmasını ve okurun ilaveten bilgilenmesini sağlamak, asıl gayedir. 

Yazım

Parça içerisinde yazım: (Cümle + Virgül + ki + otag) "Ki" bağlacıyla kullanılır. Normal cümleden sonra virgül (,) atılıp "ki" yazılır ve ardına otag açılır. 
Parça dışında yazım: >...< Normal cümleden sonra nokta (.) konulur ve otag açma işaretleri > < içine otag açılır. 

Taslak

I. Metin İçi:  .... Cümle, Ki otag açılır.
II. Metin dışı: ... Cümle. >Otag açılır.<

Kurallar

  • Ki, her daim büyük yazılır.
  • Her iki yöntemde kullanılabilir.
  • Otag bilgisi %96 oranında doğru olmalı ve bir dayanağı olmalıdır. Genelde bilimsel veri olur. 

Örnekler

Ki (1. Yöntem): 
  • Dereceği 50'e aldı ve o kadar saat suyun kaynamasını bekledi. Ama nafile, bir türlü su kaynamıyordu, Ki su 100 derecede kaynar. 
<...> (2. Yöntem):
  • J. W. von Goethe'nin eserleri arasında "Ceza" adlı romanı aramıştı ama hala bulamamıştı. >"Ceza" romanı Goethe'nin değil, Tholstoy'un romanıdır.< 

B - Tevil [Tevil Eyleme]

Serbest, gelişi güzel bir ürün hakkında yorumlamadır. Kitap, film vb. açıklama, tanıtım... Öyküdeki imge ve nesneleri okura açıklayıp tanıtır. 
Özellikleri: Serbest yazımı vardır. Cümle içinde anlatılır. "Ki, nitekim, üstelik, dahası..." gibi bağlaçlarla kullanılır. 
Sözcük Anlamı: Osmanlıca sözcük olup, serbest, gelişi güzel anlamındadır. Tevil eyleme; serbestçe açıklık getirmek, aydınlatmak demektir. 
Amaç: Öykü içi nesne, cisim ve imgeleri okura tanıtıp açıklamak, temel gayedir. 
Yazım: Tek yazım çeşidi vardır. Parça içerisinde cümleye bağlı kullanılır. Dört önemli bağlaçla yazılır. Bağlaçlardan önce virgül (,) kullanılır. 

Taslak

... cümle ..., ki; tevil eyleme.
... cümle ..., üstelik; tevil eyleme

Kurallar

  • Bağlaçtan önce virgül (,) kullanılır.
  • Bir isim, nesne anlatımına yöneliktir. 
  • Tanıtma amacı güder, kanıtlama veya gerçeklik arz etmez.
  • Bağlaçlar küçük harfle yazılır. 

Örnekler

Yine masa üzerindeydi tüm mektuplar, üstelik aylarca okumadığı, önemsemediği mektuplardı bunlar. 
--- "üstelik" bağlacından sonraki tevil eylenmiştir. 

C - Sözce [Sözce Kurma]

Bir veya birkaç sözcükten yeni bir sözcük türetme sanatıdır. 
Özellikler: Bilinmeyen, yeni bir söz türetmeye yöneliktir. Yazarın kullanımında şekillenir. Bir takım öbek, ses veya kelimeden yeni, sadece ilgili esere özgü yeni sözcük oluşturulmaktadır. 
Sözcük Anlamı
Sözce, sözlerin fikri, konuşması anlamındadır. 
Amaç: Yeni özgü sözcükler dile kazandırmak ve eseri ölümsüzleştirmektir. 
Yazım: Herhangi bir yerde kullanılabilir. 
Kurallar
  • Özgün olmalıdır.
  • Esere uygun olmalıdır.
  • Farklı dillerden türeme olabilir. 
Örnekler: Canısı, tatoş, betercik, minikim, gada, algiç... 

Ç - Şerh-i Hal [Şerh etmek, göstermek]

Özel açıklamalıktır. Tefsir, durum, görüş, çeviri vb. belirtmek için kullanılır. 
Özelliği: İki farklı kullanımı vardır. Klasik olanı; parantez içinde (...), diğeri de cümle içerisinde "açıkçası" gibi bağlaçlarla kullanılır. 
Sözcük Anlamı: Osmanlıcada "şerh", açıklama, aydınlatma demektir. "Hal" ise durum, beyan anlamındadır. Şerh-i hal, durumun/beyanın aydınlatması, açıklaması demektir. 
Amaç: Okura ek bilgi ve durum güncelliği sunmak, ilaveten bilgilendirmektir okuru. 

Yazım

Parça içerisinde yazım: (Cümle + virgül + açıkçası, şerh-i hal)
"Açıkçası" ve "Keza" bağlaçlarıyla kullanılır. Normal cümleden sonra virgül konulup ardından bağlaçla şerh-i hal gösterilir. 
Parça dışında yazım: (Cümle + Şerh-i hal) Normal cümle yazıp, okta ile sonlandırılır. Ardından parantez (...) içinde şerh-i hal gösterilir. 

Taslak

I. Metin İçi: ... Cümle, açıkçası ... Şerh-i Hal gösterilir.
II. Metin dışı: ... cümle. (Şerh-i Hal gösterilir.)

Kurallar

  • Ek açıklama arz etmelidir. 
  • Çeviri, açıklama, durum-zaman bildirme olabilir. 

Örnekler

  • Açıkçası/Keza (1. Yöntem): ... Mavi elbise giymiş bir bebekti, keza erkek olduğu anlaşılıyordu. 
  • (...) 2. Yöntem: ... (Kapı açılır.) "Kimsiniz?" diye sorar. 

D - Devriye [Devriye Atma]

Bir konudan farklı anlatıya, konuya veya detaya geçme sanatıdır. "Hani, derken, velhasılkelam, keza, tıpkı" gibi bağlaçlarla başlamaktadır. 
Özellikleri: Genelde geçmişe dair bilgi verir. Şikayet, eleştiri, övme, bilgilendirme barındırır. 
Sözcük Anlamı: Bir kontrolde bulunma demektir. 
Amaç: Konu aydınlatması, okura ışık tutma temel amaçtır. 
Yazım: Tek bir yazım çeşidi mevcuttur.  Bağlaçla başlayıp genelde tek noktada tamamlanır. Bağlaç öncesi virgül (,) veya nokta (.), sonrasında da noktalı virgül (;) kullanılır. 

Taslak

... cümle, hani; devriye atılır.
... cümle. Derken; devriye atılır. 

Kurallar

  • Tek noktada tamamlanır genellikle.
  • Ek bilgi ve anı hatırlatması vardır.
  • Tasvir, betimleme önemlidir. 

Örnekleme

Bu sabah yine onu gördüm rüyamda. Hani; her sabah görmeyi arzular da göremem, görünce dilim tutulur da konuşamaz olup suskunlaşır ve divaneye dönerim ve o saçlarına baktıkça mest olur gözler; aşkı onda hissedip özlemle ve aşkla dolar yürek... "Ah ne denli" diye başlar o sözler, mavi elbisesinde endamı saklı da yürürken yanına gitmek isterim, gidemez olur ağlarım. İşte nu, o yari gördüm yine. 
Hani bağlacıyla başlayan ve işteye kadar devam eden kısım devriyedir. 

E - Dipçe [Dipçe verme & Betimleme]

Bir veri  veya alıntının belirtildiği yazıdır. Atasözü, mimik, söz ve bilinmeyen sözcükleri, görüş ve düşünceyi dayanaklara bağlayarak açıklar. 
Özellikleri: Kaynakça özelliği olduğu gibi, ek durum ve mimik belirtmesi de yapılabilir. Geçerliliği yüksektir ve akademik bilgi içerir. 
Sözcük Anlamı: Dipnot, not, açıklama, kaynakça vb. manalara gelir. 
Amaç: Okura ek bilgi, akademik sunu vermek, bilgi ve görüş doğrultusunda ispatın dayanakla sunulmasıdır. 
Yazım: İlgili sözcük veya cümlenin sonuna rakam olarak sıralanarak yine ilgili sayfanın en alt kısmına küçük olarak gösterilir. Her dipçe kaynağının kendine özgü yazımı vardır. Genellikle benzeri tarzda yazılır.
Yıldız veya rakamla belirteç yapılır. (*/1) 

Taslak

  • Site: "Kavram Başlık Adı" Site adı, içeriğin yazarı. Erişim tarihi: (Site Bağlantısı). 
  • Belge: "Belge adı" Oluşturan, firma... Tür, sayfa no, erişim: Alındığı tarih. 
  • Kitap: "Kavram adı" Kitap adı, yazarı, yayın evi, yayın tarihi, ISBN, Sayfa no,... Erişim: Alındığı tarih. [TR dışı ise] <Varsa bağlantı>
  • Ansiklopedi: "Kavram adı" Ansiklopedi adı, baskı, cilt, tür, yer, yayın tarihi. Erişim: alınan tarih. 
  • Film: "Film adı" yönetmen, yapımcı, vizyon tarihi. Erişim-izlenme: 
  • Röportaj: "Konu" Kimle, tarih.
Ek Açıklama:
  • !1: "Açıklama" tür, özellik, kaynak. Erişim: tarih. 

Kurallar

  • Sadece ilgili sayfanın altında yer alır.
  • Türü belirtilmelidir. 

Örnekler

  1. Söz: "M. Kemal ATATÜRK", 1923 Meclis-Nutuk, Anılar Kitabı, Sy. 34, 2000, Can Yayınları. Erişim: 10.05.2015.
  2. Kitap: "Mevlana" Mesnevi ve mevlana, Ertuğrul Ozan, Gölge Yazar Yayınevi, 2010, ISBN: 241 526 6 8 17, Sy. No: 19. Erişim: 19.04.2016. <www.gencmevtoo.net>

F - Usulihat [Usulihat Okuma]

Nazım biçiminde yazılan edebi ve sanatsal türevdir. 
Özellikleri: Bir duygu ve düşünce olay örgüsüyle anlatılır. Öğüt, arzu ve isyan içerebilir. Şiirsel anlatı hakimdir. 

Kademeleri

  1. Başlık: Tüm yapıtı betimleyen kısa dizgedir. 
  2. Baş: Giriş mahiyetinde imalı sözcük dizesidir. (2 Mısra) 
  3. Genelge: Amaç belirten kısımdır. (2 Mısra)
  4. Olgu: Birden fazla dörtlükten oluşan, ana hatlarla olayın ele alındığı kısımdır. 
  5. Vurgu: Nakarat niteliğinde cümleciktir. (2 mısra)
  6. Aydınlatma: Açıklama, aydınlatma bölümüdür. (2 mısra)
  7. Sonuç: İki veya üç sözcüklü son odak kısmıdır. 
  8. Sorgu: Sorgu yönergesi, okura yönelik soru bölümüdür. 
Ayrıca; içinde bolca özlü söz, atasözü, deyim vb. barındırabilmektedir. Mani ve tekerlemeler önemli yer tutar. 
Sözcük Anlamı: Güzel yazının usulü, yöntemi anlamına gelir. 
Amaç: Eserde duygu ve düşünceyi daha etkili ezgisel nağme halinde sunmaktır. 

Yazım

Kendine özgü simgesel işaretleri bulunur. 
  • ~ : Uzatma
  • « : İkileme
  • º : Duraksama
  • * : Dipçesi var
  • ( ... ) : Söylenmeyen düşünce var. Bunlar okumayı kolaylaştırmak amacı gütmektedir. Zorunluluk olmasa da kafiye-redif uyumu önemlidir. 

Taslak

- Başlık -
Baş Kısım - İmalı 2 mısralık kısımdır.
İmalı giriş yapılır...

Genelge - Amaç kısmıdır.
2 mısralıktır ve temel amacı içerir. 
Olgu kısmıdır ve dörtlük olarak yazılır.
Temel olgu, durum ve olay örgüsü
içermektedir. Birden fazla dörtlük oluşabilir. 
Redif-kafiye önem arz eder. Şiirseldir. 

İkinci dörtlüktür.
Öykü anlatımı yapılır.
Şiirsel dille öyküler anlatır
Gibi anlatım yapılır... 
(...)
Vurgu: Nakarat Kısmıdır...«
Aydınlatma - Açıklama bölümüdür...

Sonuç alanıdır. Merdiven tarzı yazım yapılır.
Temel neticeye değinilip, açıklama yapılır.
Kısa sözcüklerle vurgu
Yapılır ve kapanır.
 
 
Soru Yönergesi? 
 

Kurallar

  • Bir duygu veya düşünceyi olay örgüsüne bağlı anlatılır. 

    Şiirsel anlatım kullanılmaktadır. 
  • Şiirden farklı olarak Damlahatnâme türü içerisinde mana bulmakta ve eski tür destanlarındaki gibi öyküsel anlatım hakimdir. Bünyesinde; ilahi, kaside, gazel, şiir ve şarkı, türkü vb. türler barınabilmektedir. 

Örnek

- Vurgun -
Huzur, mutluluk şan ile,
Canda canan yar ile, 

Varsın gitsin dertlerim.
Yarim benim dermanım. 
Sen geldin dünyama,
Karanlıklar kayboldu.
Sen vardın yüreğime, 
Kederler yok oldu.
Sevdalıyım sevdiğim, sevdalı. 
Ben sana tutkunum, tutkum. 
Sen oldukça hayatımda,
Var olacak hep mutluluk.

Sol yanım, can yarım,
İşte yine diyorum; 
Ben sana vurgunum. 
Vurgun Anlıyor musun? 

G - Gökçeyazın [Yazın Yazma]

Diğer bir deyişle, yazın'dır. Bilindik roman, mektup, anı, viki, ileti, skeç vb. edebi türlerin Damlahatnâme'ye uyarlanarak yazılmasıdır. 
Özellikleri: Birçok türün bir yapıtta kullanılmasını sağlar. Nazım ve nesir türlerinin birleşmesine öncülük yapar, eserim ve olayın daha anlaşılır olmasını, anlam kazanmasını sağlar. 

Sözcük Anlamı

Yazın-Gökçeyazın: Edebiyat, edebiyata dair anlamları içermektedir. 
Amaç: Diğer türlerle anlatımı kuvvetlendirmektir. 
Yazım: Her tür, kendine özgü yapıda yazılır. Haber, ileti, e-posta, rapor ve davetiyeler çerçeveli yazılır. Tüm kısım ve parçalarla bütün halinde; viki, sözlük vb. ayrı yazılır. 

Kurallar

  • Her yazın türü kendi yazım kurallarına göre yazılır. 
  • Yazınlar normal yazılabileceği gibi eğik de yazılabilir. 
  • Her tür, Damlahatnâme'nin kendi özel türevleriyle içli dışlı yazılabilir veya bir türev içerisinde de kullanılabilir. 

Örnek
Gökçeyazın Şiir-Dötlük:

Gözlerden uzak yaşarım şimdi.
Gözlerim seni görmez şimdi.
Seni görmeyen göz,
Göz müdür sanki... 

Ğ - Damla [Damla Oluşturma]

Bir kavram veya konunun bilimsel, akademik ve bilgi bazlı olarak ele alınıp incelenmesi, okura sunulmasıdır. Tamamen maddesel gelişmiş bir platformda sunulur. Damlanın kendine özgü yapısı vardır. 
Özellikler: Maddesel ve kavramsaldır. Çok detaylı bilgi içerir. Geniş çaplı inceleme gerekir. Bir damla, ilgili olduğu kavramın İnternet sitesinden viki, kitap vs. birçok bilgisine kadar içermektedir. 
Sözcük Anlamı: Suyun ani düşen parçasına verilen isimdir. Yüreğe inen ani ivme manasında kullanılır. 
Amaç: Bir kavram veya konunun etraflıca akademik olarak incelenip okura sunulmasını sağlamaktır.
Mantık: Kavramı veya konuyu akademik bilgi boyutuna taşımak ve bir eser değeri kazandırmaktır. 

Yazım

İki farklı yazımı mevcuttur. Biri Web sayfa yahut sade damla odaklı yazım, diğeri de Damlahatnâme içerisinde kullanılmasıdır. 
  • Damlahatnâme İçi Kullanımsal Yazım: Cümle ve paragraf sonrası "Anlatıcı" konuşarak Damla oluşturur. "Konuyu / Kavramı bir damlada inceleyecek olursak", "Damla oluşturmak gerekirse" gibi cümlelerle damla oluşumu yapar. Sayfaya iki sütunlu olarak yazım yapılır: 
Taslak
... Cümle -- Paragraf -- Cümle.

Anlatıcı: "Bir damlada anlatmak gerekirse kavramı; 
Kavram adı
Detaylı kavram bilgisi...

Kurallar

  • Akademik açıdan incelenebilir bir kavram/konu olmalıdır.​​ Muallak ilim belirtilmelidir.
  • ​Bünyesinde otag, tevil, şerh-i hal vb. türevler ve birçok öykü, şiir, mektup vb. yazın barındırabilir. 
  • Muallak İlim belirtilmelidir. 

Aşamalar

  1. Kavram adı (Başlık)
  2. Sözcük anlamı
  3. Kavrama dair özet, tanıtım, açıklama vs. 
  4. Detaylı bilgi
  5. Diğer dillerdeki karşılıkları
  6. Diğer yazım çeşitleri; Arap, Rus, Göktürk vb.
  7. İlave bilgi ve özellikler
  8. Kavramla ilgili görsel
  9. Muallak ilimleri
  10. Kavram hakkında yazarın görüş ve yorumu
  11. Eleştiriler
  12. Çözümleme: (Rüya tabiri, burç, astroloji, psikoloji, ayet, beyit vb.)
  13. Ayet, tez ve nüans vb.
  14. Bunları biliyor musunuz?
  15. Anlaşılmaya yardımcı film, kitap, türkü, etkinlik vb.
  16. Kavrama dair ödev, tez, tartışma konusu
  17. Damlatar ve katkı sağlayanlar
  18. Yazar adı, e-posta ve iletişim bilgileri
  19. Ek bağ: Metin, görsel, bağlantı ve konuşma vb.
  20. Dipnot-Kaynakça
  21. Damla oluşumunda yapılanlar
  22. Anahtar sözcükler

Örnek

Mevlüt Baki Tapan (Eğitimci - Yazar)
Roman, öykü yazarı ve öğretmendir. 1990 Erzurum doğumludur. Yabancı dil öğretmenliği yapar ve birden fazla önemli eseri mevcuttur. İngilizce ve  Almanca gibi tüm dillerde özel isimler aynı yazılır. 
Osmanlıcası; ....
Görsel Resim - Veri
Profil...
Çözümleme...
Edebiyatı, kişi, Biyografi gibi muaalak ilimlerin himayesinde gelişmiş bir damladır. 
Eleştiriler... 
Yorumlar... 

Rüya Tabiri...
Bunları biliyor musunuz?
Mevlüt, Kelt müziği dinler.
- Daha iyi anlamak için ... filmi izlemelisiniz.  
Ayrıca hakkında özel bir araştırma ile kimliğini bulabilirsiniz.
- Damlatar: 
- Katkı sağlayan:
- Yazar: M. Tapan, isim@gencmevtoo.net, mevluttapan.gencmevtoo.net.
- Ek olarak "...." adlı öyküyü inceleyebilirsiniz.
Dipnot-kaynakça: 
-Site: "M. Tapan" Yazar adı, Resmi site. Erişim: 08.12.1990. 
- Kitap: "Kitap Adı" Yazar, yayın: ISBN: 145 58 9 7899, Sayfa No: 14

Değerlendirme: 0.0/0

Yorum:
avatar


Powered by uCoz